Moeder Rusland #2 15 juni, 15 — editorial

Moeder Rusland is een levensgroot standbeeld in Volgograd, gebouwd ter nagedachtenis aan de slag om Stalingrad. Ook is Moeder Rusland de term waarmee Russen liefkozend aan hun land refereren. In het westen boezemt Rusland steeds meer angst in. Maar wat weten we eigenlijk over 'de gewone Rus'?

Buiten Moskou lijkt het Kremlin ver weg en draait het leven vaak om hele andere dingen. Met het platform Moeder Rusland: Kleine verhalen uit een grootmacht brengt Hester den Boer het leven in de buitengebieden van Rusland in beeld. Voor New Dawn selecteert Hester om de paar weken beeld uit haar project. Deze keer: Kolpashevo.

Vladislav Fjodrovitsj Zhdanov. Zijn overgrootouders zijn als koelakken (zogenaamd rijke boeren) in 1931 naar Kolpashevo verbannen. Zijn moeder is in ballingschap geboren. © Hester den Boer

Een man kijkt uit over de Ob. Niet ver hier vandaan werd in 1979 het massagraf gevonden. © Hester den Boer

Het centrum van Kolpashevo. © Hester den Boer

Kolpashevo is een klein stadje in Rusland. Het ligt aan de rivier de Ob, midden in het grootste moerasgebied van Siberië. Naar dit gebied werden tijdens het stalinistische regime miljoenen mensen verbannen, vervoerd in goederentreinen en vrachtboten, om vervolgens in de Siberische wildernis aan hun lot te worden overgelaten. Zonder voedsel, zonder woning. Velen stierven tijdens de reis, anderen vlak na aankomst. Een deel overleefde de eerste jaren, maar werd later alsnog gearresteerd en vond hun einde in een goelagkamp of executieplaats. Maar niet alle mensen stierven. Zij die het overleefden bleven hier veelal wonen, en vormen nu, samen met hun nageslacht, voor een groot deel de bevolking van dit gebied.

Jakov Berezovski (88). Hij woont in Podgornoje, een stadje niet ver van Kolpashevo. Zijn vader is in 1937 geëxecuteerd in Kolpashevo, op verdenking een Duitse spion te zijn. In feite was hij Nederlands, maar deze nationaliteit was onbekend en daarom stond er 'Duits' in zijn paspoort. © Hester den Boer

Kolpashevo. © Hester den Boer

Tot aan het einde van de jaren '80 was het echter verbonden om over de stalinistische repressie te praten. In de geschiedenisboeken werd deze periode verzwegen. Mensen wisten vaak van hun eigen ouders niet dat ze hier naartoe waren verbannen, of dat hun vader bijvoorbeeld niet was omgekomen in de oorlog, maar als vijand van het volk was geëxecuteerd.

Kolpashevo. © Hester den Boer

Galina Ilinichna Lesniak (67). Zij was erbij in 1979. Toen het gerucht door het stadje ging dat er een graf was gevonden spoedde iedereen zich naar de oever, ook haar vader. Hij wist zeker dat zijn twee geëxecuteerde broers hier lagen begraven. 'Mijn vader huilde en riep: "Lieve broers, ik weet dat jullie hier liggen, eindelijk heb ik jullie gevonden!' © Hester den Boer

In Kolpashevo werd in 1979 dit stilzwijgen kortstondig doorbroken. Niet omdat mensen erover konden praten, maar omdat de rivier de oever zover had uitgehold dat er een massagraf te voorschijn kwam. Er bleek in de jaren dertig een executieterrein te zijn geweest van de NKVD (de voormalige KGB). Sommige inwoners herkenden hun familieleden in de lijken die overal in de rivier dreven. Bij sommigen was de schotwond in het hoofd nog zichtbaar. Naar schatting lagen hier een paar duizend mensen begraven.

De KGB was gelijk ter plaatse en zorgde snel dat het graf werd opgeruimd. Met hogedrukspuiten spoten ze de oever schoon. De lijken werden verzwaard, zodat ze zonken naar de bodem. Sommige lichamen dreven af en kwamen een eindje verder in de bosjes terecht. Een echte begraafplaats kregen ze niet. De inwoners, die nu eindelijk wisten wat er met hun vermiste familieleden was gebeurd, mochten zelfs geen bloemen leggen op de oever van de rivier. Nadat het graf was opgeruimd ging het leven weer verder, alsof er niks was gebeurd. Geen enkele krant deed melding van het drama.

De gedenksteen die de slachtoffers van de repressie herdenkt. Het is een tijdelijk steen. Het is er nog niet van gekomen een ander monument te plaatsen. Een van de problemen is geldgebrek. © Hester den Boer

Twee jonge moeders staan op de plek waar het massagraf is gevonden. Geen van beide weten wat er hier is gebeurd. © Hester den Boer

Tijdens de perestrojka, eind jaren '80, mochten mensen eindelijk vrijuit praten over de verschrikkingen die ze hadden meegemaakt. Alle kranten stonden er vol mee, en veel slachtoffers publiceerden hun memoires. Maar deze golf van openheid is alweer voorbij en wederom wordt deze geschiedenis steeds verder in stilzwijgen gehuld. Portretten van Stalin duiken steeds vaker op in het straatbeeld.

Stalin is niet meer de wrede dictator, maar een kundig staatsman, dankzij wie de Sovjet-Unie de Tweede Wereldoorlog heeft gewonnen. Dat er onschuldige slachtoffers zijn gevallen is een feit, maar het aantal wordt gebagatelliseerd en verklaard vanuit de redenering dat dit nodig was om het land op te bouwen. Voor de mensen die zelf slachtoffers te betreuren hebben is dit een zeer pijnlijke ontwikkeling.

Hester den Boer was een van de honderd fotografen van New Dutch Photography Talent 2015. Het boek is nog verkrijgbaar, bestellen kan hier!Meer zien van het project Moeder Rusland? Dat kan op de website: moederrusland.nl


Ibasho Gallery presenteert: Tea Ceremony And Flower Arrangement - Max Pinckers in dialoog met Werner Bischof event — 1 mei

Het beeld van Japan, verzadigd door clichés van een ondoordringbare en technologisch geavanceerde eilandnatie met zeer gedefinieerde culturele onderwerpen - zoals...

↠ read more

Kahmann Gallery presenteert: Marvin Newman in 5&33 Gallery event — 1 mei

In de jaren vijftig, een tijd waarin bijna alle kunstfotografen in zwart en wit werkten, durfden maar een paar pioniers met kleur te experimenteren. Een van hen was Marvin Newman...

↠ read more

OPEN CALL: NEW DUTCH TALENT event — 1 mei

GUP Magazine presenteert vol trots de achtste editie van New Dutch Photography Talent: New 2019. Deze toonaangevende publicatie introduceert ieder jaar de 100 beste nieuwe...

↠ read more

Melkweg Expo presenteert: metamorphosis - Lois Cohen & Indiana Roma Voss event — 26 april

Fotograaf Lois Cohen en stylist Indiana Roma Voss exposeren van 19 mei tot 10 juni ‘Metamorphosis’ in Melkweg Expo. Twaalf vrouwelijke iconen uit religie tot...

↠ read more

Adrien Lacheré - Memento Bangkok portfolio — 26 april

Adrien Lacheré (b.1988, FR) ontwikkelde zijn passie voor de fotografie tijdens zijn studies economie, hij maakte zijn eerste fotoreeksen in het dagelijkse...

↠ read more

Ronin - Tales of Solitude portfolio — 24 april

De werken van Ronin (b. 1978, based in NL) variëren van geënsceneerde scènes in nachtlandschappen tot intieme ontmoetingen in barre omstandigheden. We...

↠ read more

Stadsarchief Amsterdam presenteert: Dolf Toussaint event — 24 april

De Amsterdamse fotograaf Dolf Toussaint (1924-2017) zwierf vanaf de jaren zestig met zijn camera door de straten van Amsterdam en bracht de inwoners op sprekende wijze in beeld....

↠ read more

Viktor Van Hoof - Som Wansodany, movie super star was killed portfolio — 24 april

In de jaren ‘60 werd de eerste Cambodjaanse film geproduceerd, groeide het aantal studio’s fenomenaal en kenden de Khmer films een groot succes. Mensen gingen...

↠ read more

Instagram Takeover - Sam Gregg portfolio — 23 april

"Napels zien en sterven," vertelde Johann Wolfgang Von Goethe van Faus Italian Journey in 1786. Tegenwoordig is de uitdrukking een ironische verwijzing geworden naar de...

↠ read more

Kiekie - Olympisch Young Talent event — 18 april

Ook in 2018 gaat KIEKIE voor Olympus Nederland op zoek naar nieuw, jong talent! Met als doel om je uiteindelijk door te ontwikkelen als Olympus Visionary. Als Olympus Visionary...

↠ read more